Blogs

Innerlijke rust op ieder moment

Als het gaat om het managen van stress en energie, zie ik steeds vaker artikelen waarin het vergelijk wordt getrokken tussen dieren en mensen. De rode draad: dieren kunnen direct tot rust komen na een achtervolging en de natuur heeft ons mensen ook uitgerust met zo’n rustknop. “Op ieder moment van de dag via een rustknop kunnen kiezen voor een leeg hoofd, kalm gevoel en ontspannen lichaam, dat klinkt als goud in handen, hoe kom ik aan zo’n rustknop?’ denk ik dan. Als ik het goed lees in die artikelen is ‘inschrijven voor een yoga of mindfulness training’ de sleutel.

Nu volg ik graag opleidingen en heb al menig yoga training achter de rug, maar ik kreeg pas echt door hoe ‘de rustknop’ werkt in de opleiding ‘Somatic Experiencing’. En dat deel ik graag met jullie. Eerst wat meer achtergrondinformatie, iets drogere kost wellicht, maar mijns inziens handig om te weten. In het volgende artikel de praktische toepassing ervan.

De actie- en rustknop

De natuur heeft mensen en dieren inderdaad toegerust met hetzelfde regelmechanisme. Ons zenuwstelsel heeft namelijk twee takken: actie & rust (gas- & rempedaal). Een goede samenwerking tussen die twee brengt innerlijke balans en alerte ontspanning. En vanuit die innerlijke staat van zijn leren we het gemakkelijkst en tonen we het beste van onszelf.

De ‘actieknop’ (Sympathic Nervous System, SNS)….
maakt ons klaar voor actie en creëert een stressreactie. Het is als een gaspedaal van een auto en levert energie voor o.a.: het verzetten van werk, sporten, bescherming bij gevaar, het oplossen van probleemsituaties en het leren van nieuwe dingen.

Simpel gezegd kun je dit opsplitsen in twee soorten stressreacties: Het ‘ik kan’ gevoel en het ‘Ik moet’ gevoel. Het ‘ik kan’ gevoel helpt je om het onbekende tegemoet te treden, uit je comfortzone te gaan en nieuwe dingen te ontdekken. Het ‘ik moet’ gevoel‘ is meer gericht op behoud en bescherming.

En hoe beschermen we onszelf? Via een vecht- of vlucht respons. Aan de hedendaagse vergadertafel vechten we bijvoorbeeld door fel te discussiëren, slim te argumenteren of anderen hardop te veroordelen. Vluchten doen we o.a. door onze mobiel onder de vergadertafel erg belangrijk te maken, door de waarheid mooier te maken dan die is of bij de koffieautomaat uit te spreken wat er tijdens de vergadering niet uitkwam. Het ‘ik moet’ gevoel is veelal een gevolg van onvervulde behoeftes, denkpatronen en strategieën uit het (verre) verleden. En heeft als gevolg dat leren en veranderen blokkeert.

De ‘rustknop’ (Parasympathic Nervous System, PNS)…
faciliteert kalmte. Deze rustknop werkt dus als het rempedaal van een auto en zorgt voor energiebesparing. Ook dit kun je als het ware opsplitsen in twee soorten: het ‘ik verbind’ gevoel en het ‘ik kan niet (meer) gevoel. Het ‘ik verbind’ gevoel helpt om te herstellen, te verwerken en te reflecteren. Het creëert een open onderzoekende blik, alerte ontspanning en stelt ons in staat ons te verbinden met onszelf en anderen. Het maakt dat we vol in het hier en nu kunnen zijn.

Het ‘Ik kan niet’ gevoel ontstaat als het ‘ik moet’ gevoel te lang duurt en je systeem als het ware overprikkeld raakt. Het is alsof je het gas- en rempedaal tegelijk ingedrukt houdt. Dit kan ontstaan door één overweldigende gebeurtenis of door een reeks van gebeurtenissen die een stressreactie oproept die te lang duurt en waar ontsnappen niet lukt. Ons systeem beschermt ons ook nu weer (geniaal toch!), dit keer via een bevriezingsrespons (shut-down) als laatste (levens)reddende poging. Aan de vergadertafel krijgt dit vorm door bijvoorbeeld dicht te slaan (terugtrekken) en/of ons af te sluiten van onze gevoelens (het hoofd maakt overuren). Deze respons zet als het ware energie vast in ons lichaam en blokkeert zo ook vernieuwing en verandering.

Polyvagal chart: het managen van stress, energie & ontspanning, van actie & rust

Dus, …heb je behoefte aan meer energie, groei, veerkracht en verandervermogen, dan staat je het volgende te doen: de regie optimaliseren over deze twee knoppen. Want wat je wilt realiseren is een vloeiende golfbeweging tussen adequate actie en rust, zonder vast te komen zitten in vecht-, vlucht- of bevriezingsreacties.

Hoe realiseer je dit bij jezelf en nodig je anderen ook uit tot deze beweging? Via de zogenaamde bottom-up benadering die start met het waarnemen van je lichaam. Daarover in een volgend artikel meer.